Đăng bởi: Nguyễn Quang Lập | 10.11.2011
Ngày Nay
Cách
đây một tháng, sau nhiều lần được một tờ báo điện tử mời mọc, ông
Nguyễn Xuân Thắng, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm TTK Hiệp hội UNESCO
Việt Nam, Tổng biên tập Tạp chí Ngày Nay, nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội
UNESCO thế giới (WFUCA), đã đồng ý phát biểu quan điểm dưới hình thức
một bài phỏng vấn liên quan đến việc Việt Nam đứng đầu trong bảng xếp
hạng 7 kỳ quan thiên nhiên do NOWC tổ chức.
Bài báo có nhiều nội dung
quan trọng nhưng bị coi là không phù hợp trong không khí tưng bừng thắng
lợi nên đã không được sử dụng. Trước đó gần một năm, tháng 7/2007 ngay
sau khi NOWC công bố danh sách 7 kỳ quan kiến trúc thế giới ông Thắng
cũng đã cho đăng trên Tạp chí Ngày Nay bài viết mang tính cảnh báo về
cuộc bình chọn của NOWC, đồng thời ông đã trình bày quan điểm với một số
cơ quan chức năng của Chính phủ về việc này. Nhận thấy thông tin và
đánh giá của ông Thắng sẽ góp phần làm rõ một số vấn đề mà dư luận đang
rất quan tâm, cần hiểu đúng sự việc xung quanh cuộc vận động bầu chọn
hiện nay, Mái Nhà Chung xin đăng bài phỏng vấn ông Nguyễn Xuân Thắng.
- Được hỏi về dư luận khác chiều đối với cuộc bình chọn 7 kỳ quan Ông Thắng cho biết:
Thời gian qua có nhiều người gọi
điện đến Hiệp hội UNESCO Việt Nam đề nghị giải đáp có phải cuộc bầu chọn
cho Vịnh Hạ Long có liên quan đến Liên Hợp Quốc và do UNESCO chủ trì
hay không, NOWC (New Open World Corporation) là ai, tại sao cuộc bầu
chọn không có tiêu chí, mà chỉ theo luật chơi ai đông người ấy chiến
thắng. Một số trường trung học hỏi liệu các cháu học sinh có được quyền
bầu cho các địa danh thật sự nổi tiếng như trong sách giáo khoa dạy mà
không nằm trong lãnh thổ của Việt Nam hay không…
Đứng trước những đòi hỏi chính
đáng của đại chúng, chúng tôi thấy có trách nhiệm được chia sẻ một số
thông tin để mọi người tham khảo khi tìm hiểu về 02 cuộc bình chọn các
kỳ quan thế giới: Năm ngoái kết thúc cuộc bình chọn 7 kỳ quan văn hoá,
năm nay đang diễn ra cuộc bình chọn 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới.
Thứ nhất, nhà tổ chức sự kiện này
là New Open World Corporation. Bản thân tên gọi đã cho thấy đó không
phải là một tổ chức quốc tế (organization) như một số cơ quan thông tấn
do vô tình hoặc cố ý đã dịch sai làm cho dư luận lẫn lộn hiểu nhầm. Đó
là một công ty (corporation), vả lại là công ty tư nhân.
Khác với các tổ chức và cơ chế
quốc tế có uy tín, có thẩm quyền đối với các vấn đề quốc tế về văn hoá
thông qua hệ thống công pháp quốc tế như UNESCO (ra đời năm 1946, hiện
có 191 quốc gia thành viên), ICOMOS (Hội đồng Quốc tế về các công trình
kiến trúc và thắng cảnh, thành lập từ 1964 với hệ thống trên 7.500
chuyên gia hàng đầu thế giới về các công trình văn hoá), Công ước Quốc
tế về Bảo vệ Di sản Văn hoá và Thiên nhiên (ra đời năm 1972, với 185
quốc gia chính thức phê chuẩn, đến 3-2008 đã có công xếp hạng 851 kỳ
quan quốc gia thành di sản mang tính toàn nhân loại, trong đó có Huế, Hạ
Long, Mỹ Sơn, Phong Nha, Hội An)… thì ngược lại NOWC được thành lập
khoảng năm 2000 theo sáng kiến của một cá nhân. Bản thân công ty này
không công bố tôn chỉ, cũng không đưa ra được bất kỳ một tiêu chí nào về
lịch sử, văn hoá hoặc khoa học nhằm định hướng cho cuộc bình chọn các
kỳ quan thế giới mà họ đang chủ trì.
Thứ hai, thông qua cuộc bầu chọn
với quy mô quốc tế rầm rộ này, công ty này đã và đang được hưởng lợi rất
lớn từ các hoạt động thông tin và truyền thông. Do đó NOWC đã bị một bộ
phận dư luận quốc tế chỉ trích và tỏ thái độ nghi ngờ về mục đích trong
sáng trong việc phát động các cuộc bình chọn theo lối bỏ phiếu qua mạng
và bằng điện thoai di động, là cách làm thường thấy của các công ty
quảng cáo hiện nay. Trong con mắt của các công ty truyền thông thì Việt
Nam với số lượng người bình chọn được huy động đống nhất thế giới như
hiện nay đang trở thành một miếng mồi béo bở. Chắc chắn NOWC sẽ không bỏ
cơ hội đưa ra những yêu sách bắt chẹt mang tính vụ lợi để làm tiền Việt
Nam.
Thứ ba, UNESCO và Liên Hợp quốc
không liên quan và không có bất kỳ động thái ủng hộ nào đối với NOWC.
Ngược lại, UNESCO đã bày tỏ sự lo âu về sự khiếm khuyết tính khoa học và
hiệu lực quốc tế của cuộc bình chọn này. Dư luận quốc tế cũng lo ngại
rằng một tổ chức dám đưa những giá trị thiêng liêng của các quốc gia để
xếp hạng mà chỉ dựa vào sự áp đảo của số đông sẽ gây bất lợi về mặt quan
hệ quốc tế, thiệt thòi cho các quốc gia có dân số nhỏ bé và không có
nền tin học – truyền thông phát triển. Sau khi NOWC công bố danh sách 7
kỳ quan kiến trúc vào 7-2007, ngay cả báo chí phương Tây cũng phàn nàn
không ít về việc Angcor Vat bị gạt bỏ khỏi danh sách vì dân số Campuchia
quá bé nhỏ và không có ngành truyền thông phát triển. Nhà báo Ai Cập
Al-Sayed khuyến cáo NOWC đã trục lợi thông qua việc khích lệ tính hiếu
thắng của một bộ phận dân cư thế giới thiếu cảnh giác, thúc đẩy sự ganh
đua mang nặng tính hiềm tị và làm cho thế giới ngày càng chia rẽ, các
dân tộc càng xa cách nhau.
- Ông nghĩ sao khi có người
cho rằng: “UNESCO có tiêu chí riêng của họ” còn “phong trào bầu cho các
địa danh ở Việt Nam theo chương trình NOWC là mang tính tự giác”? Theo
ông, có sự khác biệt gì giữa các tiêu chí và khái niệm “Kỳ quan thế
giới” của NOWC và “Di sản thế giới” của UNESCO?
Sẽ thật nực cười và bất cập nếu
đem NOWC để so sánh với những tổ chức uy tín và có tính hiệu lực quốc tế
như ICOMOS hoặc UNESCO. NOWC chỉ đại diện cho quyền lợi của một nhóm
người rất nhỏ mượn cớ văn hoá để kiếm tiền. Điều này được minh chứng
bằng việc họ không hề đả động đến các tiêu chí bình bầu (khía cạnh văn
hoá và khoa học) mà chỉ quan tâm đến số lượng người tham gia bình chọn
trên website của họ (khía cạnh kinh tế), tức là càng đông người tham gia
thì họ thu càng nhiều lợi. Bởi vậy họ chỉ đưa ra một luật chơi duy nhất
là huy động số đông để chọi lại số ít, là “lấy lớn chọi bé”, “cậy đông
thắng yếu” để khích lệ thị trường.
Ngược lại, UNESCO là một tổ chức
Liên chính phủ được mệnh danh là diễn đàn quốc tế về văn hoá và trí tuệ
quan trọng nhất hiện nay, hoạt động không tách rời với tiếng nói, ý chí
của trên 190 quốc gia thành viên, trong đó có Chính phủ Việt Nam đại
diện cho quyền lợi của 80 triệu nhân dân Việt Nam. Ở một mức nào đó có
thể nói UNESCO chính là chúng ta, chứ không phải là “họ”, là “ai đó”.
Cho nên thật sai lầm khi có một quan chức ở Bộ Văn hoá nhận xét rằng
“họ”- tức là UNESCO – “có tiêu chí riêng của họ”. Đó là sự sai lầm cả về
nhận thức và tình cảm, có thể dẫn đến định hướng sai khi cổ động người
dân tham gia vào cuộc bình chọn không có tiêu chí và không có lựa chọn
này. Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến việc các em học sinh ở một số
trường phổ thông thắc mắc và các thầy cô giáo không thể giải thích được
khi yêu cầu các em chỉ được “chỉ bỏ phiếu cho Hạ Long”, “cho “Phong
Nha”, cho “Phang Xi Păng”, trong khi các thày cô lại dạy các em là có
những ngọn núi trên thế giới cao hơn, quan trọng hơn, vĩ đại hơn.
Ngoài ra có sự khác nhau căn bản
trong các khái niệm. “Kỳ quan thế giới” không phải là khái niệm do NOWC
đề xướng. Đây là một tên gọi đã xuất hiện cách đây trên 23 thế kỷ và
trong suốt 23 thế kỷ qua nó luôn được mặc định là không tách rời với
những công trình tiêu biểu nhất của nền văn minh cổ đại ven Địa Trung
Hải. Tự cổ chí kim chưa từng có ai đi ganh tị với những kỷ niệm của quá
khứ, đến mức đòi thay đổi nội dung khái niệm đó như người sáng lập ra
NOWC đã làm. Bằng việc làm cố chấp và thiếu khoa học ấy chính NOWC đã
đắc tội với lịch sử, đang tay xóa sổ gần hết các di tích đã có trong ý
niệm từ xa xưa của loài người về một giai đoạn phát triển rực rỡ của văn
hoá nhân loại ra khỏi danh sách “7 kỳ quan thế giới mới” thông qua một
cuộc bình chọn không tiền khoáng hậu kết thúc vào giữa năm 2007. Trong
khi đó UNESCO và Công ước Quốc tế về bảo vệ Di sản Văn hoá và Thiên
nhiên đã đưa ra các tiêu chí mang tính phổ quát và khoa học nhất, bảo
đảm lợi ích tinh thần căn bản cho mọi quốc gia trên hành tinh này. Đó là
6 tiêu chí cho các công trình văn hoá, vật thể và phi vật thể, 4 tiêu
chí cho các di sản thiên nhiên, mà hễ quốc gia nào, dân tộc nào có các
tài sản văn hoá và thiên nhiên đủ tiêu chuẩn thì đều được tôn vinh thành
di sản mang tính toàn nhân loại, không giới hạn về số lượng. Thực chất,
các di sản văn hoá và thiên nhiên chính là các kỳ quan thế giới theo
khái niệm rộng. Nhưng theo tôi khái niệm “di sản” còn cao hơn khái niệm
“kỳ quan” vì nó thể hiện được tính kế thừa và trách nhiệm bảo tồn. Tinh
thần chỉ đạo của Công ước quốc tế về Bảo vệ di sản Văn hoá và Thiên
nhiên tiến bộ là ở chỗ nó không chỉ làm nhiệm vụ tôn vinh để đem lại vẻ
vang cho ai đó, dân tộc nào đó, mà trước hết nó kêu gọi trách nhiệm của
chính các quốc gia sở hữu các di sản đó phải bảo vệ chúng vì lợi ích của
chính mình và vì lợi ích chung của toàn nhân loại. Ngược lại, Công ước
kêu gọi cộng đồng quốc tế có trách nhiệm đối với từng di sản đang hiện
hữu ở mỗi quốc gia khi nó lâm nguy (như đã từng lên án việc phá bỏ bức
tượng Phật đứng tại Afganistan, tài trợ cấp cứu cho Cố đô Huế mỗi khi có
thiên tai…). Nhưng theo tôi, điểm ưu việt mang tính nhân văn cao của
Công ước chính là ở chỗ nó không dành chỗ cho bất kỳ một ý đồ ganh đua
hay tư tưởng hẹp hòi nào, dù là ganh đua về văn hoá. Với UNESCO và Công
ước quốc tế về Bảo vệ Di sản Văn hoá và Thiên nhiên thì các di sản của
bất luận quốc gia lớn hay bé đều có giá trị ngang nhau, đáng tôn kính
như nhau, bình đẳng về nghĩa vụ và quyền lợi. Đó chính là nhân lành để
hướng đến một thế giới ổn định, hoà bình và phát triển.
- Như vậy, theo ông cuộc chơi này có đủ tầm cỡ để chúng ta tham gia?
Điều này thuộc thẩm quyền phán
quyết của các nhà quản lý và các cơ quan có trách nhiệm. Nhưng với tư
cách là một công dân, từ đáy lòng tôi thấy bất an trước việc chúng ta đã
huy động thái quá sự cố gắng của nhân dân vào một cuộc chạy đua rất tốn
kém về tiền của và thời gian nhưng lại không rõ ràng về tiêu chí này.
Lợi ích quốc gia là cao cả, là tối thượng và cũng vì lợi ích quốc gia mà
chúng ta cần phải hết sức thận trọng chọn bạn mà chơi và chọn sân chơi
để thể hiện tầm vóc quốc gia. Đó là nguyên tắc căn bản, bất di bất dịch
trong quan hệ quốc tế. Tôi xin mạnh dạn nhận xét rằng: Khẩu hiểu ”Bầu
cho Hạ Long là yêu nước” có thể đúng và có ý nghĩa trong một bối cảnh
khác chứ không phải trong cuộc chạy đua do một tổ chức tư nhân như NOWC
thao túng. Lòng yêu nước của nhân ta vô cùng thiêng liêng, non sông của
chúng ta cùng với các di sản văn hoá do cha ông ta để lại là báu vật vô
giá, là phước thiêng của dân tộc, không phải là của riêng của địa phương
nào, bộ ngành nào. Vì vậy việc huy động tất cả những thứ thiêng liêng
ấy cho một cuộc chạy đua không rõ tiêu chí, không rõ ràng về hiệu lực
thi hành là một điều cần được mạnh dạn xem xét đánh giá lại. Như vậy mới
thực sự là yêu nước, là có ý thức tự tôn dân tộc, là có trách nhiệm đối
với nhân dân và Tổ quốc.
- Ông nghĩ thế nào trước một
số ý kiến cho rằng nếu các địa danh của Việt Nam được bình bầu là kỳ
quan thế giới thì du lịch của Viêt Nam sẽ phát triển?
Đó chỉ là cái lợi bề nổi trước
mắt. Nhưng ai dám bảo đảm với Nhà nước, với nhân dân rằng thành quả đạt
được từ cuộc chạy đua tốn nhiều công của và thời gian này sẽ đem lại
vinh quang cho đất nước và làm cho du lịch Việt Nam chuyển vận? Ai dám
chứng minh và dám chịu trách nhiệm về điều này? Chỉ có danh tiếng không
làm nên kỳ tích, nhất là đối với ngành du lịch. Nếu môi trường Hạ Long
ngày càng ô nhiễm như đà hiện nay, cảnh quan ngày càng bị lạm dụng khai
thác bừa bãi, ngành du lịch không cải tiến nội dung và chất lượng dịch
vụ thì dù chúng ta có giành được bao nhiêu danh hiệu cao quý thì tình
hình cũng khó thay đổi, thậm chí là càng phản tác dụng. Nhân đây cũng
xin nói thêm, Du lịch là một ngành kinh tế kinh doanh dựa trên việc khai
thác tài nguyên văn hoá của đất nước, còn Văn hoá là cả một sự nghiệp
toàn dân nhằm bảo tồn gìn giữ các giá trị cao quý mang tính kế thừa. Hai
quá trình này tuy hậu thuẫn nhau nhưng ngược chiều, nếu văn hoá mất đi
là vĩnh viễn không thể lấy lại được. Điều này không phải là chúng tôi
nói mà là UNESCO nói, thế giới nói, đã được khuyến cáo nhiều trong Thập
kỷ Quốc tế phát triển văn hoá do Liên Hợp quốc phát động cách đây 20
năm. Những bài học cay đắng của Indonesia vì quá ưu tiên cho du lịch đã
để mất đi văn hoá Bali mà nếu phải huy động một khối lượng tiền bằng cả
trăm lần doanh thu do du lịch đem lại trong mười năm tàn phá Bali thì có
mất cả một thế kỷ để khắc phục cũng chưa chắc lấy lại được những gì
Bali đã mất. Thái Lan cũng vậy, họ đang vô cùng khó khăn khi cố đô
Authaya nguy nga tráng lệ 600 tuổi của họ vốn được xếp hạng Di sản văn
hoá thế giới từ rất sớm, hiện đang có nguy cơ bị UNESCO đưa ra khỏi danh
sách di sản thế giới. Các bạn Thái Lan đang phải đau đầu lựa chọn: Tiếp
tục khai thác cạn kiệt Authaya cho du lịch hay gìn giữ Authaya cho các
thế hệ mai sau. Chúng ta đang chứng kiến việc danh thắng của một số quốc
gia đã và đang bị đưa ra khỏi danh mục các di sản của thế giới, mà đáng
tiếc nguyên nhận chủ yếu đều do các hoạt động hoạch định phục vụ các
mục tiêu kinh tế tại các quốc gia đó đã phương hại đến giá trị căn bản
của các công trình văn hoá và thiên nhiên của chính quốc gia mình.
- Như vậy là có quá nhiều mâu
thuẫn mà chúng ta chưa tính đến khi lao vào cuộc chạy đua này. Vậy theo
ông thì ai sẽ được lợi nhất trong cuộc bình chọn này?
Xét cái lợi ở tầm quốc tế, người
có lợi nhất là Công ty NOWC. Còn trong nước, không còn nghi ngờ gì nữa,
đắc lợi nhất chính là các công ty PR ăn theo NOWC: Các nhà kinh doanh
truyền thông và tổ chức các sự kiện. Tham mưu để tạo nên các sự kiện
càng ồn ào, chi phí càng tốn kém thì họ càng được hưởng lợi.
- Gần đây được tin cả ba danh
thắng của Vệt Nam là Vịnh Hạ Long, động Phong Nha và đỉnh Phan Xi Păng
đều chiếm vị trí cao nhất trong bảng danh sách xếp hạng của các kỳ quan
thế giới, chúng tôi đã liên hệ tham khảo nhận xét của Văn phòng đại diện
của UNESCO tại Hà Nội, nhưng họ đã từ chối bình luận về kết quả trên.
Ông có thể giải thích vì sao Việt Nam lại đạt kết quả cao như vậy? Theo
ông, có thể coi đây là kết quả đáng tự hào?
Tôi không có đủ thẩm quyền để
đánh giá việc này. Nhưng chúng tôi đã thử thăm dò thông tin tại một số
hội nghị quốc tế trong thời gian gần đây, tra cứu từ nhiều nguồn thông
tin khác nhau, thấy chính phủ các nước không cấm và cũng không khuyến
khích sự tham gia của nhân dân vào cuộc bình chọn trên mạng này. Họ chỉ
coi đó chỉ là cuộc chơi tự phát của cư dân mạng. Tuy nhiên, tôi thực sự
lúng túng trước một viễn cảnh mà theo logic như hiện nay rất có thể xảy
ra, là trong số 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới được bình chọn thì mai
đây 3/7 kỳ quan này sẽ nằm tại Việt Nam (nếu vẫn như kết quả hiện nay).
Điều đó đồng nghĩa với việc đỉnh Phan Xi Păng của Việt Nam sẽ đứng trên
đỉnh Evrest cao 8,848 mét vốn xưa nay được mệnh danh đỉnh núi Thiêng và
nóc nhà của thế giới, đứng trên ngọn Phú sĩ mà cả thế giới ca ngợi bốn
mùa tuyết phủ của Nhật Bản, hơn cả đỉnh Aconcagua 6,962m của dãy Andes –
Cổng trời của châu Mỹ… Điều này nói lên cái gì? Việc Việt Nam đang
giành vị trí thứ nhất, thứ hai và thứ ba là hồi chuông, nhưng không phải
để ăn mừng mà báo động rằng chúng ta đang hào hứng thi đấu bằng tổng
lực trong một sân chơi vắng vẻ.
- Xin cảm ơn về những ý kiến thẳng thắn và bổ ích của Ông.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét